جمعه ۶ مرداد ۱۳۹۶   |   Fri July 28, 2017  
   
 
 آرشیو  |  جستجو         
  سامانه پذیرش مقالات و نوشته ها      صفحه اصلی   |   شهرداری همدان   |   سایر مقالات 
     پربازدیدترین ها
ونداليسم اجتماعي چیست؟
شهر سبز پايدار چيست؟
زمینه های استفاده از GIS در برنامه ریزی و مدیریت شهری
نقش و اهميت فضاي سبز در زندگي شهري
مقدمه ای بر سيرتحول تهيه طرح هاي توسعه شهري در جهان و ايران
بافت هاي فرسوده ، قوت ها و فرصت ها
۱۵ توصيه كاربردي امام خامنه اي براي انس بيشتر با قرآن
سيرتحول برنامه ريزي شهري بعد از ورود اسلام به ايران
غذاهاي سنتي همداني ها در ماه مبارك رمضان
تعريف و تاريخچه مديريت شهري
     شهرداری همدان
اهمیت هویت فرهنگی در شهر پایدار
نقش مبلمان شهري در هويت و سيماي شهر
نقش فن آوري اطلاعات و ارتباطات در مديريت شهري
گذری بر تاریخچه مدیریت پسماند
راه هاي كاهش توليد پسماند در خانه
نقش مبلمان شهري در زيباسازي شهر
نقش شهر الكترونيكي در توسعه شهري
مزاياي بليت الكترونيك و نقش آن در توسعه مديريت حمل و نقل شهري
آموزش شهروندان، حلقه گمشده چرخش بازيافت زباله
شهر سبز پايدار چيست؟
تاريخچه شهرداري و شوراي شهر در ايران
  بیشتر ...
 
 
  تاریخ انتشار : ١٣٩۵/٠٢/١١ تعداد بازدیـد : ٣۵٣ نسخه چاپی
 
   موضوع مقاله:  جامعه
   نـوع مقاله:  متفرقه
 
 
 
 
 
حقوق متقابل معلم و شاگرد

 

استاد و شاگرد وظایف و حقوق متعددی بر گردن یکدیگر دارند که میتوان آنها را به دو قسمت تقسیم کرد: ١- وظایف معلم نسبت به شاگرد که شامل وظایف اخلاقی تربیتی و وظایف علمی آموزشی است. ٢- وظایف شاگرد نسبت به معلم و استاد.

اول: وظایف معلم نسبت به شاگرد که در دو بخش طبقهبندی میشود:

الف: وظایف اخلاقی، تربیتی که عبارتند از:

١. لطف و محبت نسبت به شاگرد.

٢.فروتنی و نرمش نسبت به شاگردان.

٣.تفقد از احوال دانشجویان و شاگردان.

۴.اطلاع از نام و مشخصات شاگرد.

۵.احترام به شخصیت شاگرد و اعتراف به اهمیت افکار او.

۶.رعایت مساوات در توجه و محبت به شاگردان.

٧.رعایت سابقه شاگردان و توجه به امتیازات آنها (در علم و شایستگی).

٨.معرفی معلمان شایسته به شاگردان.

٩. نشستن آمیخته با نزاکت و ادب.

١٠.متانت و وقار در جلسه درس.

١١.ایجاد حس مسؤولیت و انضباط در شاگردان.

١٢.رفق و مدارا با شاگرد و اهتمام به پرسشهای او.

١٣.محبت و التفات و گشاده رویی نسبت به شاگردان تازه وارد.

١۴.اعتراف به عجز و ناتوانی در مسائلی که بهآنها احاطه ندارد.

١۵.تذکر لغزشها و اشتباهات تدریسی، قبل از پایان یافتن درس.

١۶.درنگ کردن در جلسه، پس از پایان گرفتن درس.

١٧.تعیین نماینده برای شاگردان.

١٨.پایان دادن درسها با نصایح اخلاقی و دعا.

ب. وظایف علمی و آموزشی که عبارتند از:

١. گام به گام پیش بردن شاگردان به لحاظ علمی و عملی.

٢.ایجاد شوق و دلبستگی به علم ودانش در شاگردان.

٣. کوشش در تفهیم مطالب با رعایت استعداد شاگرد.

۴.ذکر ضوابط و قواعد کلی علوم ضمن تدریس آنها.

۵.تشویق شاگردان به اشتغالات علمی و تحریص بر تکرار دروس.

۶.طرح مسائل دقیق و پرسش از شاگردان.

٧.استفاده از بهترین قواعد و روش تدریس و تفهیم به شاگردان.

٨.رعایت ترتیب منطقی علوم و دانش.

٩.رعایت اعتدال و اقتصار در بیان و توضیح مطالب.

١٠.توجه به فضای مناسب کلاس (به دور از هر گونه عوامل آزار دهنده).

١١.توجه به مصالح شاگردان در تعیین وقت تدریس.

١٢.توجه به صدا و بیان به هنگام تدریس.

١٣. حفظ نظم جلسه درس.

دوم:.حقوق معلم بر شاگرد عبارتند از:

١.ارج نهادن به استاد و تجلیل از مقام علم و دانش.

٢.تواضع و فروتنی در برابر استاد.

٣.دوری کردن از صحبت آمرانه با استاد.

۴.با احترام یادکردن از استاد.

۵.سرمشق گرفتن از استاد.

۶.سپاسگزاری از ارشاد و هشدارهای استاد.

٧.تحمل تندیهای احتمالی استاد.

٨.در انتظار استاد بودن و شرفیابی به محضر او.

٩. عدم ایجاد مزاحمت برای اشتغالات استاد.

١٠.آراستن و پیراستن برون و درون خود به هنگام ورود بر استاد.

١١.عدم تحمیل وقت تدریس بر استاد.

١٢.عدم مزاحمت برای استراحت استاد.

١٣.نشستن با نزاکت و ادب در محضر استاد.

١۴.مراقبت از حالات و رفتار خود در محضر استاد.

١۵.تنظیم صدا و گفتار و تلطیف آن در محضر استاد.

١۶.جبران و تدارک کمبودهای سخن استاد با اشارات لطیف.

١٧.پیشی نگرفتن شاگرد به پاسخ پرسشها در محضر استاد.

١٨.تمرکز حواس و استماع دقیق به سخنان استاد.

١٩.ارج نهادن به توضیحات استاد.

٢٠.عدم تکرار سؤالهای فرساینده و تلف کننده فرصت.

٢١.سؤال به موقع از استاد.

٢٢.طرح سؤالات خوشایند و دل نشین.

٢٣.دوری نکردن از سؤال و پرسش به خاطر شرم و حیا.

٢۴.شهامت شاگرد در اعتراف به عدم درک مطالب علمی.

٢۵.حفظ حریم استاد در همه حال.

٢۶. دوری کردن از بدگویی استاد.

٢٧. دفع هرگونه اتهام ناروا از ساحت استاد.

٢٨.عیبهای استاد را بپوشاند و مناقب و خوبیهای او را ظاهر کند.

٢٩.با دشمنان او مجالستی نداشته باشد و دشمنان او را دوست خود نداند.

٣٠.بخاطر خدا از او علم بیاموزد.

٣١.رعایت سکوت در مجلس درس.

علم، نور و روشنایی و معلم، تاباننده این نور در تاریكی دل مشتاقان معرفت است كه در راه رسیدن به حقیقت قدم بر میدارند و از این رو معلم از جایگاهی بس بلند و رفیع برخوردار است. در مكتب متعالی اسلام كه اولین معلم آن ذات باری تعالی و اولین دانشآموزش حضرت ختمی مرتبت پیامبر مكرّم اسلام(ص) است، مقامی بس متعالی برای معلّم در نظر گرفته شده تا آن جا كه پیامبر اسلام(ص) فرمودهاند: «من تَعلَّمتَ منه حرفاً صِرْتَ لهُ عبداً»؛ از هر كسی حرفی آموختی بنده او میگردی. گویا بعد از حضرت حقّ (جلّ وعلا) آنانی كه شایستگی مولی بودن برای بشر را دارند و انسان باید در مقابلشان سر تعظیم فرود آورده و خاضع باشد معلّمانند، كه اولین و بالاترین معلمان بشر انبیاء عظام و اوصیاء مكرّمشان هستند، آنان كه با تحمل تمام سختیها از همه چیز خود گذشتند تا بشر را از خواب غفلت بیدار و از گرداب جهل و نادانی رهائی بخشند. از طرف دیگر جوینده علم و فراگیرنده دانش نیز دارای مقامی بس عظیم است تا جائی كه به فرموده نبی مكرّم اسلام فرشتگان بالهای خود را همچون فرش به زیر پای طالب علم پهن میكنند و با شور و شعفی توصیف نشدنی او را احاطه مینمایند.

حال با توجه به مقام و منزلت معلّم و متعلّم (دانشجو و دانشآموز) باید گفت هر كدام از حقوقی برخوردارند و این جایگاه موجب میشود كه بر دوش هر یك نسبت به یكدیگر و دیگران نسبت به آنها وظایفی نهاده شود، كه با توجه به كلام معصومان علیهم السّلام  به بیان آن میپردازیم.

مراد از واژه حق

قبل از ورود به بحث لازم است توضیح كوتاهی درباره مراد از واژه «حقّ»داده شود. «حقّ» دارای یك مفهوم حقوقی است به معنای این كه: «امری اعتباری كه به نفع كسی بر عهده دیگری وضع میشود و مستلزم الزام و تكلیف است.» «حق» در این معنی یك حكم حقوقی است و ضامن اجرائی بیرونی را میطلبد و مربوط به تأمین مصالح دنیوی افراد جامعه است، ولی مراد از «حقّ» در این بحث مفهوم حقوقی آن نیست، بلكه منظور مفهوم اخلاقی آن است و مراد از آن وظایفی است كه اخلاق و وجدان درونی انسانها حكم میكند كه نسبت به معلّم به جا آورند، كه این احكام فقط ضامن اجرای درونی میخواهد و هدف در آنها تأمین مصالح معنوی انسان و رساندن انسان به كمال و قرب الهی است.

حقوق معلّم

١. آموزگار به منزله مالك و مولای انسان: پیامبر اكرم صلّی ا... علیه و آله فرمودند: هر كس به شخصی مسألهای بیاموزد، مالكش میشود. گفته شد: آیا حقّ خرید و فروش او را هم دارد؟ حضرت فرمودند: نه، بلكه امر و نهی مینماید.

یعنی دانش آموختگان باید مطیع اوامر و نواهی معلّمان باشند.

٢. فروتنی در برابر معلّم و دانشمند: پیامبر اكرم صلّی ا... علیه و آله فرمودند: «در برابر دانشمند فروتنی كنید و او را بالا ببرید...».

٣. حقوق معلّم از رساله حقوق امام سجّاد  علیه السّلام : «و امّا حقُّ سائسكَ بالعِِلمِ، التّعظیمُ له و التَّوقیر لمجلسهِ و حسنُ الاستماع الیه و الاقبالُ علیه و أنْ لا ترفعَ صوتَك و أن لا یجیب أحداً یسألهُ عن شیءٍ حتّی یكون هو الذی یجیب و لا تُحدِّثَ فی مجلسهِ أحداً و لا تغتابَ عندَهُ احداً و أن ترفَعَ عنه اذا ذُكرَ عندكَ بسوءٍ و أن تستُر عیوبَهُ و تُظهِرَ مناقِبَه و لا تجالِسَ لَهُ عدوّا ًو لا تعادی لَه ولیاً فاذا فَعلتَ ذلك شَهِدَ لك ملائكهُ ا... بأنّكَ قصدتَهُ و تَعلَّمتَ علمَهُ للهِ جلَّ اسمُهُ لا للنّاس» مراد از «سائس بالعلم» در بیان امام(ع) همان معلّم است، چنانچه در كتابهای لغت، «سائس» مترادف كلمه «قیم» به معنای برپا دارنده، وادار كننده چیزی است . حضرت در این بیان گهربار برخی از حقوق معلم را متذكر میشوند كه عبارتند از: بزرگ شمردن او، محترم شمردن مجلس درسش، خوب گوش دادن به درسش و توجه كامل داشتن به او، جواب ندادن به پاسخ سؤال كنندگان تا خود او پاسخ بگوید، صحبت نكردن با كسی در مجلس درس استاد، غیبت نكردن در نزد او و به عبارتی حفظ حریم معنوی استاد تا جائی كه نكند شاگرد به طور ناخواسته موجب شود استادش غیبتی را بشنود و درجهای از درجات معنوی او كاسته شود و یا مجبور به تندی با شاگرد در نهی او شود. هر گاه در حضور شادگر از استاد به بدی یاد شود از او دفاع کند، پنهان كردن عیوب استاد و آشكار کردن فضائلش، نشست و برخاست نكردن با دشمنانش و دشمنی نكردن با دوستانش.

ج. سیره عملی پیشوایان دین در پاسداشت حقوق معلّم

حقوق متعلّم:

در فرهنگ اسلام همانطور كه برای معلّم حقوقی در نظر گرفته شده، متعلّم نیز به نوبه خود از حقوقی ویژه برخوردار است. كه اساتید و معلّمان در برخورد با شاگردان خویش باید با تأسی به انبیاء الهی از آنان سرمشق گرفته و با صبر و تحمل سختیها و كجفهمیهای جاهلان، تمام سحر خویش را در زدودن غبار جهل و نادانی از صفحه سفید جان بشریت به كار گیرند و بدون فخر فروشی و بخل ورزیدن جویندگان دانش را از این نعمتی كه خدا در اختیار آنان قرار داده است سیراب کنند.

در بیان حقوق متعلّم به ذكر چند كلام نورانی از معصومین علیهم السّلام بسنده میكنیم:

١. سفارش به خیر: پیامبر اكرم صلّی ا... علیه و آله : «مردم پیرو شمایند و مردمانی از اطراف سرزمینها به سوی شما میآیند تا در دین تفقّه كنند، پس هر گاه نزد شما آمدند، آنان را سفارش به خیر كنید».

٢. مهربانی با دانش آموز كودك: امام سجاد  علیه السّلام : «حق كودك مهربانی به او در آموزش و گذشت از وی و عیب پوشی و همراهی و یاری اوست».

٣. حق شاگردان در رساله حقوق امام سجّاد علیه السّلام: «و امّا حقّ رعیتك بالعلم، فأن تعلمَ ان ا... عزّ و جلّ انما جعلك قیما لهم فیما اتاك من العلمِ و فتحَ لك من خزائنهِ، فانْ أحسنت فی تعلیم النّاس و لم تخرُقْ بهِم و لم تضجر علیهِم زادكَ ا... من فضلِهِ، و ان أنتَ منَعْتَ النّاسَ علمَكَ أو خرَقْتَ بهِم عند طلبِهم العلمَ بكَ، كانَ حقّا علی ا... عزّ وجلّ أن یسلُبكَ العلمَ و بهائهُ و یسقط منَ القُلوبِ محلّكَ» و امّا حقّ آنانكه در تعلّم رعیت تو هستند، این است كه در آموزش مردم نیكی كنی و با آنان تندی نكرده و تنگدلشان نسازی، تا خداوند از فضل و كرمش بر دانش تو بیفزاید.

و اگر مردم را از دانش خود محروم ساخته و به هنگام درخواست آموزش آنان را تنگدل كردی، بر خدا سزاوار است كه، دانش و صفای آن را از تو بازستاند و از جایگاه بلندی كه در دلها داری ترا فرود آورد.

حضرت در این بیان گهربار معلّم را همچون سرپرستی مهربان برای طالبان علم میداند كه باید در مقابل این جایگاهی كه به خاطر علم به دست آورده، وظیفه سرپرستی خود را به بهترین وجه ممكن به جا آورد و در این زمینه هیچ حقّی را از جویندگان علم و دانش ضایع نکند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منابع:

آداب تعلیم و تربیت در اسلام، ترجمه دکتر سید محمدباقر حجتی.

www.islamquest.net

www.tebyan.net

 

 

 
     
     
 
   منبع مقاله:  هگمتانه
 
 
 
 
 
 
 
 
  تاریخ انتشار : ١٣٩۵/٠٢/١١ تعداد بازدیـد : ٣۵٣ نسخه چاپی
 
 
طبقه بندی موضوعی    
اقتصاد و بازرگانی    
بهداشت و سلامت    
جامعه    
دانش و زندگی    
دین و اندیشه    
سیاست    
علم و آموزش    
فرهنگ و هنر    
فناوری و ارتباطات    
مدیریت شهری    
ورزش    
 
 
 
© 2005 - 2017  Hamedan.ir
آمار و اطلاعات کاربران
١  نفر کاربران آنلاین :
۱۲۴,۷۳۷ تعداد بازدید :
   
   
 
سایت های مرتبط
مرکز اطلاعات مدیریت شهری
سایت مرجع مدیریت شهری
موسسه فرهنگی تبیان
موسسه فرهنگی راسخون
 
لینک های مرتبط
شهر الکترونیک همدان
پایگاه اطلاع رسانی
مناقصات و مزایدات
پیام ها و اطلاعیه ها
 
دسترسی سریع 
آرشیـو
آرشیـو شهرداری همدان
آرشیـو سایر مقالات
سامانه پذیرش مقالات
 
 
 
کلیه حقوق مادی و معنوی این پورتال متعلق به شهرداری همدان بوده و هر گونه کپی برداری بدون ذکر منبع غیر مجاز می باشد
طراحی و پشتیبانی : سازمان آمار و فناوری اطلاعات شهرداری همدان